पालघर, ( प्रतिनिधी): महाराष्ट्राच्या मातीतील अस्सल खेळ आणि ग्रामीण संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असलेली बैलगाडा शर्यत पुन्हा एकदा जोमाने सुरू झाली आहे. पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यात नुकतेच एका भव्य बैलगाडा शर्यतीचे आयोजन करण्यात आले होते. या शर्यतीचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये केवळ जिल्हाच नव्हे, तर राज्यभरातून आलेल्या तब्बल ४४२ बैलगाडा मालकांनी सहभाग नोंदवला. वाड्याच्या या शर्यतीने पालघरच्या क्रीडा आणि सांस्कृतिक इतिहासात एक नवा विक्रम प्रस्थापित केला आहे.
वाडा तालुक्यात पहिल्यांदाच इतक्या भव्य आणि नियोजित स्वरूपात बैलगाडा शर्यतीचे आयोजन करण्यात आले होते. ग्रामीण संस्कृतीचे जतन आणि देशी गोवंशाचे संवर्धन करण्याच्या उद्देशाने आयोजित केलेल्या या स्पर्धेसाठी भव्य ‘घाटा’ची (धावण्यासाठीचा रस्ता) निर्मिती करण्यात आली होती. सकाळपासूनच वाडा-भिवंडी आणि वाडा-मनोर मार्गावरून बैलगाड्यांची वाहतूक सुरू होती. ठिकठिकाणी सजवलेले बैल आणि ‘सर्जा-राजा’च्या नावाने दिला जाणारा जयघोष यामुळे संपूर्ण वातावरण ‘नाद’मय झाले होते. या स्पर्धेत एकूण ४४२ बैलगाड्यांनी सहभाग घेतला, जो पालघर जिल्ह्यासाठी एक विक्रम मानला जात आहे. पुणे, नाशिक, अहमदनगर आणि ठाणे जिल्ह्यांतील नामवंत बैलगाडा मालक आपले ‘पैलवान’ बैल घेऊन वाड्यात दाखल झाले होते. शर्यतीचे स्वरूप पाहता, मैदानाची लांबी आणि बैलांचा वेग मोजण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचाही वापर करण्यात आला होता. प्रत्येक फेरीत बैलांचा वेग आणि त्यांचा डौल पाहून उपस्थित हजारो प्रेक्षकांच्या डोळ्यांचे पारणे फिटले.
हजारो शौकिनांची मांदियाळी
शहरी भागात क्रिकेट किंवा फुटबॉलचे वेड असले तरी, ग्रामीण महाराष्ट्रात बैलगाडा शर्यत हा ‘प्राण’ आहे. वाड्याच्या या मैदानात केवळ वाडाच नव्हे, तर विक्रमगड, जव्हार, मोखाडा आणि डहाणू तालुक्यातील सुमारे २० ते ३० हजार प्रेक्षकांनी हजेरी लावली होती. कडाक्याचे ऊन असूनही प्रेक्षकांचा उत्साह तसूभरही कमी झाला नव्हता. प्रत्येक वेळी जेव्हा बैलगाडा सुटायचा, तेव्हा होणारा ‘भिर्रर्र…’ हा आवाज आणि उठणारी धूळ पाहून तरुणाईचा उत्साह ओसंडून वाहत होता.
देशी गोवंशाचे संवर्धन आणि आर्थिक उलाढाल
या शर्यतीमुळे केवळ मनोरंजनाचा हेतू साध्य झाला नाही, तर या निमित्ताने देशी गोवंशाच्या संवर्धनाला मोठी चालना मिळाली आहे. बैलगाडा शर्यतीसाठी लागणारे बैल हे विशेष पद्धतीने सांभाळले जातात. त्यांच्या आहारापासून ते व्यायामापर्यंत मालक लाखो रुपये खर्च करतात. अशा शर्यतींमुळे या बैलांना मोठी किंमत मिळते आणि पर्यायाने शेतकऱ्यांना आर्थिक बळ मिळते. या एका दिवसाच्या शर्यतीमुळे वाडा परिसरातील स्थानिक व्यवसाय, हॉटेल आणि वाहतूक क्षेत्रात मोठी आर्थिक उलाढाल झाली.
विजेत्यांवर बक्षिसांची खैरात
या भव्य स्पर्धेत प्रथम, द्वितीय आणि तृतीय क्रमांकासह अनेक उत्तेजनार्थ बक्षिसे ठेवण्यात आली होती. लाखांची रोख रक्कमेसह मानाची गदा आणि ढाल जिंकण्यासाठी बैलगाडा मालकांमध्ये मोठी चढाओढ पाहायला मिळाली. अंतिम फेरीत अत्यंत अटीतटीची लढत झाली, ज्यामध्ये काही सेकंदांच्या फरकाने विजेते ठरवण्यात आले. विजयी बैलगाडा मालकांनी गुलालाची उधळण करत आणि ढोल-ताशांच्या गजरात आपली मिरवणूक काढली.
सुरक्षा आणि प्रशासकीय नियोजन
एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर होणारी गर्दी पाहता, आयोजकांनी सुरक्षेची चोख व्यवस्था केली होती. मैदानाच्या दोन्ही बाजूला बांबूचे बॅरिकेडिंग करण्यात आले होते, जेणेकरून धावत्या बैलांचा प्रेक्षकांना कोणताही धोका होणार नाही. तसेच, बैलांची वैद्यकीय तपासणी करण्यासाठी पशुवैद्यकीय डॉक्टरांचे पथकही तैनात होते. सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या नियमांचे पालन करत, बैलांना कोणताही त्रास होणार नाही, याची काळजी घेण्याचे आवाहन वारंवार ध्वनिक्षेपकावरून केले जात होते.
ग्रामीण परंपरेचा विजय
वाडा तालुक्यातील ही ४४२ बैलगाड्यांची शर्यत केवळ एक स्पर्धा नव्हती, तर तो ग्रामीण जनतेच्या आनंदाचा उत्सव होता. या यशस्वी नियोजनामुळे पालघर जिल्ह्याच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. भविष्यात अशा स्पर्धांमुळे ग्रामीण पर्यटन आणि संस्कृतीला अधिक वाव मिळेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
