मुंबई, (हिंदवार्ता न्यूज ब्युरो): आपल्या दमदार संवादफेकीने, विलक्षण अभिनयाने आणि पडद्यावरच्या अस्सल व्यक्तिमत्त्वाने तब्बल पाच दशकांहून अधिक काळ रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे गुरुवारी (८ ऑक्टोबर) पहाटे निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी त्यांना गंभीर कार्डियाक अरेस्ट आला. त्यानंतर त्यांना तातडीने रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र डॉक्टरांच्या शर्थीच्या प्रयत्नांनंतरही त्यांना वाचवता आले नाही. पहाटे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाचे वृत्त समोर येताच मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीवर शोककळा पसरली. ‘नाना’ या नावानेच लाखो रसिकांच्या हृदयात घर केलेल्या या अवलिया कलाकाराच्या जाण्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक प्रभावी पर्व संपले, अशी भावना व्यक्त होत आहे.
पहाटे अचानक बिघडली प्रकृती
मिळालेल्या माहितीनुसार, नाना पाटेकर गोव्यातील त्यांच्या निवासस्थानी होते. पहाटे त्यांना गंभीर कार्डियाक अरेस्ट आला आणि ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळले. त्यानंतर वैद्यकीय पथकाने तातडीने उपचार सुरू केले. त्यांना रुग्णालयात नेण्यात आले. डॉक्टरांनी तब्बल ४५ मिनिटे सीपीआर देऊन त्यांना वाचवण्याचा प्रयत्न केला, मात्र उपचारांना प्रतिसाद मिळाला नाही.
नाना पाटेकर यांच्या निधनाला त्यांचे पुत्र मल्हार पाटेकर यांनी दुजोरा दिला आहे. ते सध्या पुण्यात असून गोव्याकडे रवाना झाल्याची माहिती समोर आली आहे. कुटुंबीयांकडून पुढील अधिकृत माहिती देण्यात येणार असल्याचेही सांगण्यात आले आहे.
‘गमन’पासून सुरू झालेला प्रवास
नाना पाटेकर यांचे खरे नाव विश्वनाथ पाटेकर. १ जानेवारी १९५१ रोजी महाराष्ट्रात जन्मलेल्या नानांनी रंगभूमीपासून अभिनयाच्या प्रवासाला सुरुवात केली. पुढे हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीत त्यांनी आपल्या अभिनयाची स्वतंत्र छाप निर्माण केली.
त्यांच्या अभिनयात केवळ संवाद नव्हता, तर भावना, आक्रमकता, वेदना, संवेदनशीलता आणि वास्तवाचे प्रतिबिंब होते. त्यामुळे त्यांनी साकारलेली पात्रे पडद्यावर संपली नाहीत; ती प्रेक्षकांच्या मनात कायमची जिवंत राहिली.
‘परिंदा’, ‘प्रहार’, ‘अंगार’, ‘क्रांतिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘यशवंत’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘वेलकम’, ‘नटसम्राट’ यांसारख्या चित्रपटांमधून त्यांनी अभिनयाचे वेगवेगळे पैलू दाखवले.
तीन वेळा राष्ट्रीय पुरस्काराचा मान
नाना पाटेकर हे केवळ लोकप्रिय अभिनेते नव्हते, तर अभिनयाच्या गुणवत्तेसाठी राष्ट्रीय पातळीवर गौरवले गेलेले कलाकार होते. त्यांना तीन वेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. ‘परिंदा’साठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता, ‘क्रांतिवीर’साठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि ‘अग्निसाक्षी’साठी पुन्हा सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. २०१३ मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्कारानेही सन्मानित करण्यात आले.
‘नटसम्राट’मधून मराठी मनावर अधिराज्य
नानांचा मराठी चित्रपटसृष्टीशी असलेला संबंध विशेष भावनिक होता. ‘नटसम्राट’मधील गणपतराव बेलवलकर ही भूमिका त्यांनी ज्या ताकदीने साकारली, त्यामुळे मराठी रसिकांच्या मनात त्यांचे स्थान आणखी उंचावले.
त्यांचा आवाज, संवादफेक, डोळ्यांतून व्यक्त होणारी भावना आणि व्यक्तिरेखेत पूर्णपणे मिसळून जाण्याची शैली ही त्यांच्या अभिनयाची वैशिष्ट्ये होती. ‘नाना पाटेकर’ हा केवळ अभिनेता नव्हता, तर अभिनयाची एक स्वतंत्र शाळा होती, असे म्हणणे अतिशयोक्ती ठरणार नाही.
पडद्याबाहेरही संवेदनशील ‘नाना’
अभिनयासोबतच नाना पाटेकर यांनी सामाजिक कार्यातही योगदान दिले. ‘नाम फाऊंडेशन’च्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात पाणी संवर्धन आणि शेतकरी कुटुंबांसाठी मदतीचे काम त्यांनी केले. केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी नाना पाटेकर यांच्या निधनावर शोक व्यक्त करताना त्यांच्या सामाजिक कार्याचा विशेष उल्लेख केला.
रसिकांच्या मनात कायम राहणार ‘नाना’
नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीने एक अत्यंत प्रभावी कलाकार गमावला आहे. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी सहज भरून निघणारी नाही. पडद्यावर ते कधी संतापले, कधी हसले, कधी रडले, तर कधी समाजातील वास्तवावर थेट भाष्य केले; पण प्रत्येक वेळी त्यांनी प्रेक्षकांना विचार करायला भाग पाडले.
आज त्यांचा आवाज शांत झाला असला, तरी त्यांच्या भूमिका, संवाद आणि अभिनयाची धग कायम राहणार आहे.
‘नाना’ नावाचा हा अवलिया कलाकार काळाच्या पडद्याआड गेला; मात्र त्याने साकारलेली माणसे आणि त्यांचा आवाज रसिकांच्या स्मरणात कायम घुमत राहणार आहे.
ॐ शांती.
