नवी दिल्ली,(हिंदवार्ता न्यूज ब्युरो): भारतातील डिजिटल क्रांतीचा कणा मानल्या जाणाऱ्या ‘युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस’ म्हणजेच UPI च्या नियमांमध्ये लवकरच मोठे बदल होण्याची शक्यता आहे. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया वाढत्या डिजिटल फसवणुकीला लगाम घालण्यासाठी ‘सेकंड लेयर व्हेरिफिकेशन’ अनिवार्य करण्याच्या विचारात आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, आज संध्याकाळपर्यंत याबाबत अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वे जारी होऊ शकतात. हा बदल नेमका काय आहे आणि त्याचा तुमच्या दैनंदिन व्यवहारांवर कसा परिणाम होईल, हे जाणून घेणे प्रत्येक स्मार्टफोन वापरकर्त्यासाठी अनिवार्य आहे.
सध्या आपण जेव्हा UPI द्वारे पेमेंट करतो, तेव्हा फक्त ४ किंवा ६ अंकी ‘UPI PIN’ टाकावा लागतो. मात्र, नवीन प्रस्तावानुसार, एका ठराविक मर्यादेपेक्षा जास्त (उदा. ५,००० किंवा १०,०००) व्यवहारांसाठी अतिरिक्त सुरक्षा कवच दिले जाईल. यामध्ये खालीलपैकी एका पर्यायाचा समावेश असू शकतो.
- Face ID किंवा फिंगरप्रिंट: पिन टाकल्यानंतर पुन्हा एकदा बायोमेट्रिक पडताळणी करावी लागेल.
- OTP आधारित व्हेरिफिकेशन: बँकेकडून येणारा वन-टाइम पासवर्ड (OTP) प्रविष्ट करावा लागेल.
- Time-Lock: मोठे व्यवहार पूर्ण होण्यासाठी काही सेकंदांचा अतिरिक्त वेळ दिला जाईल, जेणेकरून फसवणूक होत असल्याचे लक्षात आल्यास व्यवहार थांबवता येईल.
NPCI हा निर्णय का घेत आहे?
गेल्या काही महिन्यांत ‘क्विक रिस्पॉन्स’ (QR) कोड स्कॅम आणि ‘स्क्रीन शेअरिंग’ ॲप्सद्वारे होणाऱ्या फसवणुकीचे प्रमाण ४० टक्क्यांनी वाढले आहे. सायबर गुन्हेगार अनेकदा युजर्सना विश्वासात घेऊन त्यांच्याकडून पिन मिळवतात. केवळ पिनवर आधारित सुरक्षा आता पुरेशी राहिलेली नाही. मल्टी-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (MFA) मुळे हॅकर्सना युजरच्या खात्यात शिरकाव करणे कठीण होईल, असे सायबर तज्ज्ञांचे मत आहे.
फिनटेक कंपन्यांची धाकधूक वाढली!
PhonePe, Google Pay आणि Paytm सारख्या कंपन्यांसाठी हा बदल तांत्रिकदृष्ट्या आव्हानात्मक ठरू शकतो. UPI ची सर्वात मोठी ताकद त्याची ‘गती’ आणि ‘सहजता’ (Seamless Experience) ही आहे. अतिरिक्त पडताळणीमुळे व्यवहार पूर्ण होण्यास वेळ लागला, तर युजर्स पुन्हा कॅशकडे वळतील का?, अशी भीती फिनटेक वर्तुळात व्यक्त केली जात आहे.
सर्वसामान्यांवर काय परिणाम होईल?
लहान पेमेंटवर परिणाम होईल का?नाही. चहा, नाश्ता किंवा किरकोळ किराणा मालासाठी केले जाणारे ५०० ते २००० पर्यंतचे व्यवहार पूर्वीप्रमाणेच जलद राहतील. हा नियम केवळ ‘हाय-व्हॅल्यू’ ट्रान्झॅक्शनसाठी असण्याची शक्यता आहे.
तुमचा डेटा सुरक्षित राहील का?
हो, बायोमेट्रिक डेटा हा तुमच्या फोनमध्येच सुरक्षित असतो, तो बँकेला किंवा थर्ड पार्टी ॲपला शेअर केला जात नाही. अनेक ज्येष्ठ नागरिकांना ओटीपी किंवा बायोमेट्रिकमध्ये तांत्रिक अडचणी येतात. त्यांच्यासाठी सोप्या पद्धतीचा अवलंब करण्याबाबत NPCI विचार करत आहे.
सुरक्षा की सुविधा?
डिजिटल इंडियाच्या प्रवासात ‘सुविधा’ महत्त्वाची आहेच, पण ‘सुरक्षा’ त्याहून अधिक महत्त्वाची आहे. NPCI चा हा संभाव्य निर्णय सुरुवातीला थोडा त्रासदायक वाटू शकतो, पण तुमच्या बँक खात्यातील कष्टाचा पैसा सुरक्षित ठेवण्यासाठी हे एक क्रांतिकारी पाऊल ठरेल. आज रात्रीपर्यंत येणाऱ्या अधिकृत घोषणेकडे सर्वांचे लक्ष लागून आहे.
