मुंबई,(हिंदवार्ता न्यूज ब्युरो): मे महिन्याचा सूर्य आग ओकू लागला आहे आणि त्यासोबतच महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील पाणीटंचाईने रौद्र रूप धारण केले आहे. राज्यातील धरणांमधील पाणीसाठा वेगाने तळाला जात असून, ताज्या आकडेवारीनुसार महाराष्ट्रातील १,६०० पेक्षा जास्त गावे आणि वाड्यांना सध्या टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करावा लागत आहे. ही केवळ आकडेवारी नसून महाराष्ट्रावर ओढवलेल्या भीषण जलसंकटाची आर्त हाक आहे.
गेल्या काही आठवड्यांपासून तापमानाचा पारा ४२ ते ४५ अंशांच्या पार गेला आहे. विहिरींनी तळ गाठला आहे आणि नळ योजना कोरड्या पडल्या आहेत. प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, छत्रपती संभाजीनगर, पुणे, नाशिक आणि अहमदनगर जिल्ह्यांतील परिस्थिती अत्यंत गंभीर आहे. महिलांना पाण्यासाठी पायपीट करावी लागत असून, ‘रात्र वैऱ्याची नाही, तर रात्र पाण्यासाठी जागण्याची’ वेळ ग्रामीण महाराष्ट्रावर आली आहे. राज्यातील प्रमुख धरणांमधील पाणीसाठा गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा १० ते १५ टक्क्यांनी कमी झाला आहे. मराठवाड्यातील जायकवाडीसारख्या मोठ्या धरणांतील उपयुक्त पाणीसाठा मृत साठ्याच्या दिशेने सरकत आहे. पश्चिम महाराष्ट्रातील उजनी आणि कोयना धरणांमधील विसर्ग केवळ पिण्याच्या पाण्यासाठी राखीव ठेवण्याची वेळ आली आहे. उत्तर महाराष्ट्रातील तापी आणि गिरणा खोऱ्यातील गावे टँकरसाठी तासनतास वाट पाहत आहेत.
जनावरांच्या छावण्यांची वाढती मागणी
पाणीटंचाईचा फटका केवळ माणसांनाच नाही, तर मुक्या जनावरांनाही बसत आहे. चारा आणि पाण्याचा प्रश्न निर्माण झाल्याने अनेक जिल्ह्यांतून ‘जनावरांच्या छावण्या’ सुरू करण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे. शेतकऱ्यांसमोर आपल्या पशुधनाला जिवंत ठेवण्याचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.
प्रशासकीय यंत्रणेची कसरत
राज्य सरकारने जिल्हाधिकाऱ्यांना टँकर मंजुरीचे अधिकार दिले आहेत, परंतु टँकरची संख्या दररोज वाढत आहे. अनेक ठिकाणी टँकर लॉबी सक्रिय झाली असून, पाण्याचे ‘ऑडिट’ करण्याची गरज व्यक्त होत आहे. दुर्गम भागातील वाड्या-वस्त्यांवर टँकर पोहोचवण्यासाठी कच्च्या रस्त्यांमुळे अडचणी येत आहेत.
जलसंकटाची प्रमुख कारणे
गेल्या पावसाळ्यात झालेली पावसाची असमान विभागणी हे मुख्य कारण आहे. अतिउपशामुळे भूगर्भातील पाण्याची पातळी सरासरी २ ते ३ मीटरने खाली गेली आहे. जलयुक्त शिवार सारख्या योजना असूनही, अनेक ठिकाणी पाण्याचे व्यवस्थापन कोलमडल्याचे चित्र आहे.
आता तरी शहाणे होणार का?
१,६०० गावांची ही आकडेवारी जून अखेरपर्यंत दुप्पट होण्याची भीती वर्तवण्यात येत आहे. टँकर हा कायमस्वरूपी उपाय नाही, हे वारंवार सिद्ध झाले आहे. पाण्याचे पुनर्भरण आणि योग्य नियोजन हीच काळाची गरज आहे. जर वेळीच उपाययोजना झाल्या नाहीत, तर महाराष्ट्राला भविष्यात भीषण ‘जल युद्धा’ला सामोरे जावे लागेल.
