बुलढाणा:महाराष्ट्राच्या राजकारणात सध्या वावटळीसारख्या घटना घडत आहेत. एका बाजूला उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या संदर्भातील गूढ विमान दुर्घटना आणि त्यांच्या मृत्यूच्या वावड्या उठवून निर्माण झालेली अस्थिरता, तर दुसरीकडे नाशिकच्या अशोक खरात या भोंदू बाबाच्या लैंगिक शोषणाचे अंगावर काटा आणणारे आणि अनेक बड्या राजकीय नेत्यांची झोप उडवणारे प्रकरण. या दोन महाप्रकरणांच्या गर्तेत असतानाच अचानक शिवाजी कोण होता?, या पुस्तकाच्या शीर्षकावरून संपूर्ण राज्यात नव्या वादाचे ‘रणकंदन’ पेटवण्यात आले आहे. हे टायमिंग, या वादाची तीव्रता आणि त्यामागील पडद्यामागची हालचाल पाहता, हे केवळ ‘अस्मितेचे प्रेम’ नसून जनतेचे लक्ष मूळ विषयांवरून भरकटवण्यासाठी रचलेले एक ‘पूर्वनियोजित राजकीय षडयंत्र’ असल्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
‘शिवाजी कोण होता?’ हे शीर्षक तसे नवे नाही, परंतु या शीर्षकावरून नव्याने उठलेले वादंग संशयास्पद आहे. छत्रपती शिवाजी महाराज हे महाराष्ट्राचेच नव्हे तर विश्वाचे आराध्य दैवत आहेत. त्यांच्या नावाचा कोणताही संदर्भ, मग तो पुस्तकाचे शीर्षक असो वा एखादे विधान, तो महाराष्ट्रात वणव्यासारखा पसरतो. जेव्हा जेव्हा प्रस्थापित सत्ताधारी किंवा प्रमुख विरोधी पक्षातील मोठे नेते वैयक्तिक किंवा कायदेशीर संकटात सापडतात, तेव्हा अशा एखाद्या भावनिक विषयाला खतपाणी घातले जाते. यालाच राजकीय भाषेत ‘रेड हेरिंग’, असे म्हणतात—म्हणजेच शिकारी कुत्र्याला मूळ वासावरून विचलित करण्यासाठी दुसरीकडे वाळलेली मासळी टाकणे. हा वाद ‘मॅन्युफॅक्चर्ड’ वाटण्यामागे दोन ठोस कारणे आहेत. अजित पवार प्रकरण विमान अपघात प्रकरणात घातपाताचे संशय आणि अंतर्गत गटबाजीची चर्चा सुरू होती. ही चर्चा थांबवण्यासाठी समाजाला गुंतवून ठेवणारा एखादा मोठा मुद्दा हवा होता. तसेच नाशिकचा भोंदू बाबा अशोक खरात याच्या लैंगिक शोषणाच्या प्रकरणात ज्या पद्धतीने अनेक मंत्र्यांची आणि आमदारांची नावे दबक्या आवाजात घेतली जात आहेत, ते पाहता सरकारची प्रतिमा रसातळाला जाण्याची भीती निर्माण झाली होती. महिला सुरक्षा आणि नैतिकतेच्या मुद्द्यावर सरकारला घेरले जाण्यापूर्वीच ‘छत्रपतींच्या अपमाना’चा मुद्दा समोर आणून जनतेची संवेदना वळवण्यात आली.
बौद्धिक हानी
पुस्तकात नेमके काय लिहिले आहे, याचा विचार न करता केवळ शीर्षकावरून बंदीची मागणी करणे, हे राज्याच्या वैचारिक प्रगल्भतेला लागलेली कीड आहे. आपण संवादाऐवजी विवादाला महत्त्व देत आहोत. अशा वादांमुळे जाती-पातींच्या भिंती पुन्हा उभ्या केल्या जात आहेत. पोलीस आणि प्रशासन जेव्हा अशा ‘आंदोलनां’मध्ये अडकून पडते, तेव्हा खऱ्या गुन्हेगारांवरील (जसे की खरात सारखे नराधम) लक्ष कमी होते.
संशोधनात्मक निष्कर्ष: पडद्यामागचे सूत्रधार कोण?
या वादाचे लाभार्थी कोण आहेत? ज्यांना अशोक खरात प्रकरणातील आपली नावे लपवायची आहेत आणि ज्यांना अजित पवार यांच्या संदर्भातील संशयाचे जाळे विणायचे आहे, तेच या वादाचे खरे सूत्रधार आहेत. महाराष्ट्राचे राजकारण आता ‘ईश्यू’ आधारित न राहता ‘इव्हेंट’ आधारित झाले आहे. एखादे गंभीर प्रकरण दाबण्यासाठी एखादा नवीन वाद उभा करायचा, ही आता एक ‘पॉलिटिकल स्टँडर्ड ऑपरेटिंग प्रोसिजर’ बनली आहे. ‘शिवाजी कोण होता?’ हे जाणून घेण्यासाठी पुस्तकापेक्षा महाराजांच्या नीतिमत्तेचा आणि स्वराज्याच्या संकल्पनेचा अभ्यास करणे गरजेचे आहे. महाराज कधीही अन्यायावर पांघरूण घालण्यासाठी अस्मितेचा बाजार मांडणारे नव्हते. आज जर त्यांच्या नावाचा वापर करून भ्रष्टाचारी आणि नराधमांना वाचवले जात असेल, तर तो छत्रपतींच्या विचारांचा सर्वात मोठा अपमान आहे. महाराष्ट्राच्या सुज्ञ जनतेने हे ओळखण्याची गरज आहे की, जेव्हा जेव्हा टीव्हीवर अस्मितेचे तांडव सुरू होते, तेव्हा पडद्यामागे नक्कीच जनहिताचा एखादा महत्त्वाचा मुद्दा दडपला जात असतो. अशोक खरातचे पाप आणि राजकीय नेत्यांची संशयास्पद भूमिका झाकण्यासाठी महाराजांच्या नावाचा ढाल म्हणून वापर करणे, हे राज्याच्या इतिहासातील काळे पान ठरेल.
